Υπάρχει ένα πρόβλημα που συχνά αποφεύγουμε να κοιτάξουμε κατάματα: η συμπεριφορά ενός μέρους των μαθητών απέναντι στους εκπαιδευτικούς. Παιδιά χωρίς όρια, που θεωρούν ότι μπορούν να μιλούν όπως θέλουν, να προσβάλλουν, να διακόπτουν, να αδιαφορούν για το μάθημα και, τελικά, να απαιτούν από όλους τους άλλους να προσαρμοστούν στις δικές τους επιθυμίες.
Το πρόβλημα δεν είναι τα παιδιά. Τα παιδιά διαμορφώνονται. Το ζήτημα είναι ποια όρια τους θέτει η οικογένεια, το σχολείο και η κοινωνία.
Ένα παιδί που μεγαλώνει μαθαίνοντας ότι δικαιούται τα πάντα, αλλά δεν οφείλει τίποτα, αργά ή γρήγορα θα μεταφέρει αυτή τη νοοτροπία και έξω από το σπίτι. Θα θεωρεί αυτονόητο ότι οι άλλοι πρέπει να το υπηρετούν, να το ανέχονται και να του λύνουν τα προβλήματα, ενώ το ίδιο δεν έχει αντίστοιχες υποχρεώσεις.
Και όταν αυτή η αντίληψη εισέρχεται στην τάξη, ο εκπαιδευτικός βρίσκεται σε εξαιρετικά δύσκολη θέση.
Ο καθηγητής δεν είναι υπάλληλος του μαθητή. Δεν βρίσκεται στην αίθουσα για να ικανοποιεί τις απαιτήσεις του. Βρίσκεται εκεί για να διδάξει. Να μεταδώσει γνώσεις, να καλλιεργήσει κρίση, να επιβάλει κανόνες συνύπαρξης και, κυρίως, να βοηθήσει έναν νέο άνθρωπο να γίνει υπεύθυνος πολίτης.
Για να μπορέσει όμως να το κάνει αυτό, πρέπει πρώτα να έχει το δικαίωμα να διδάξει.
Δεν μπορεί να υπάρξει μάθημα μέσα στην ασυδοσία. Δεν μπορεί να υπάρξει παιδεία όταν ο εκπαιδευτικός φοβάται την αντίδραση του μαθητή. Δεν μπορεί να υπάρξει σχολείο όταν η προσβολή, η απειλή, η φασαρία και η αδιαφορία αντιμετωπίζονται ως κάτι περίπου φυσιολογικό.
Και εδώ βρίσκεται μια μεγάλη αντίφαση της εποχής μας.
Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού θα έπρεπε να είναι ένα από τα σημαντικότερα επαγγέλματα της κοινωνίας.
Αν πραγματικά θέλουμε να αντιμετωπίσουμε την εγκληματικότητα, την παραβατικότητα, τη βία, την οδική ανευθυνότητα, την καταστροφή του περιβάλλοντος, την έλλειψη κοινωνικής συνείδησης, την ιστορική άγνοια, την πολιτιστική απομάκρυνση και την αδιαφορία για την πατρίδα και την κοινωνία, πρέπει να ξεκινήσουμε από την παιδεία.
Ο άνθρωπος που μαθαίνει από μικρός να σέβεται τον συνάνθρωπό του, να τηρεί κανόνες, να σκέφτεται πριν ενεργήσει, να αναλαμβάνει τις ευθύνες του και να κατανοεί ότι τα δικαιώματά του συνοδεύονται από υποχρεώσεις, είναι λιγότερο πιθανό να γίνει ένας ανεύθυνος ενήλικας.
Ο μαθητής που μαθαίνει ότι το κόκκινο φανάρι δεν είναι μια «προσωπική επιλογή», αλλά ένας κανόνας που προστατεύει τη ζωή όλων, αύριο θα είναι ένας πιο υπεύθυνος οδηγός.
Εκείνος που μαθαίνει ότι η βία δεν είναι τρόπος επίλυσης των διαφορών, αύριο μπορεί να γίνει ένας πιο ειρηνικός πολίτης.
Εκείνος που μαθαίνει να γνωρίζει την ιστορία, τη γλώσσα, τον πολιτισμό και τις ρίζες του, αποκτά μεγαλύτερη συνείδηση της συλλογικής του ταυτότητας.
Εκείνος που μαθαίνει να σέβεται τον δημόσιο χώρο και το φυσικό περιβάλλον, δεν θα θεωρεί φυσιολογικό να πετάει τα σκουπίδια του όπου θέλει.
Όλα αυτά είναι παιδεία.
Γι' αυτό και ο εκπαιδευτικός δεν είναι απλώς ένας άνθρωπος που παραδίδει μαθήματα. Είναι ένας από τους ανθρώπους που διαμορφώνουν την αυριανή κοινωνία.
Κι όμως, αντί να του δώσουμε κύρος, ασφάλεια και τις προϋποθέσεις για να επιτελέσει το έργο του, έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου υπάρχουν εκπαιδευτικοί που αισθάνονται φόβο. Φόβο για τη συμπεριφορά ορισμένων μαθητών, για τις αντιδράσεις των γονέων, για τις καταγγελίες, για τις συνέπειες μιας προσπάθειας να επιβάλουν την τάξη.
Αυτό δεν είναι πρόοδος.
Η δημοκρατία δεν σημαίνει ότι ο καθένας κάνει ό,τι θέλει. Δημοκρατία σημαίνει δικαιώματα, αλλά και ευθύνες. Ελευθερία χωρίς όρια δεν είναι παιδεία· είναι ασυδοσία.
Το παιδί πρέπει να μάθει ότι έχει αξία, αλλά δεν είναι το κέντρο του κόσμου. Ότι έχει δικαιώματα, αλλά έχει και υποχρεώσεις. Ότι πρέπει να ακούγεται, αλλά πρέπει και να ακούει. Ότι ο καθηγητής οφείλει να το σέβεται, αλλά και εκείνο οφείλει να σέβεται τον καθηγητή.
Και αυτό δεν είναι αυταρχισμός. Είναι αγωγή.
Αν θέλουμε πραγματικά να αλλάξουμε την κοινωνία, ας σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε το σχολείο ως έναν χώρο απλής μετάδοσης γνώσεων. Το σχολείο είναι ο χώρος όπου διαμορφώνεται ο αυριανός πολίτης.
Και αν θέλουμε καλύτερους πολίτες, πρέπει να δώσουμε στους εκπαιδευτικούς τη θέση που πραγματικά τους αξίζει: όχι του φοβισμένου υπαλλήλου που προσπαθεί απλώς να ολοκληρώσει το μάθημά του, αλλά του παιδαγωγού που έχει το κύρος και την ελευθερία να διδάξει.
Γιατί πολλά από τα προβλήματα που προσπαθούμε να λύσουμε όταν ο άνθρωπος γίνει ενήλικας, θα μπορούσαν να έχουν αντιμετωπιστεί πολύ νωρίτερα.
Στο σχολείο.
Στην τάξη.
Στην παιδεία.
Ο Ελληνισμός έχει χάσει την Ελληνική του παιδεία και η κοινωνία πλέον είναι άβουλη. Απλώς αντιδρά τυφλά από το ένα άκρο στο άλλο.
Αντί να εξετάζει ψύχραιμα ένα πρόβλημα, να εντοπίζει την αιτία του και να αναζητά μια λύση, συχνά τυφλά. Και όταν αντιδρά τυφλά, το ένα άκρο διαδέχεται το άλλο.
Πριν από μερικές δεκαετίες, η αυταρχικότητα στο σχολείο είχε φτάσει σε ακραίες μορφές. Η σωματική τιμωρία, ο φόβος και η αυστηρότητα αποτελούσαν σε πολλές περιπτώσεις μέρος της σχολικής πραγματικότητας. Η κοινωνία, απλώς αντέδρασε τυφλά απέναντι σε αυτή την κατάσταση.
Μέσα σε λίγες δεκαετίες περάσαμε από το ένα άκρο στο άλλο. Από τον μαθητή που φοβόταν τον εκπαιδευτικό, φτάσαμε στον εκπαιδευτικό που φοβάται τον μαθητή και, πολλές φορές, την αντίδραση των γονέων ή του ίδιου του συστήματος.
Αυτό δεν είναι πολιτισμός. Είναι απλώς η αντίθετη πλευρά του ίδιου προβλήματος.
Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι, αν συνεχίσουμε να λειτουργούμε με τον ίδιο τρόπο, είναι πιθανό να επαναλάβουμε τον ίδιο κύκλο. Η κοινωνία θα κουραστεί από την ασυδοσία, θα αντιδράσει και πάλι χωρίς μέτρο και θα αρχίσει να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: από το ένα άκρο στο άλλο και πάλι πίσω.
Το ίδιο μοτίβο μπορεί να παρατηρηθεί και σε πολλά άλλα ζητήματα της κοινωνικής και πολιτικής ζωής. Οι υπερβολές μιας πλευράς τροφοδοτούν τις υπερβολές της αντίθετης πλευράς. Τα άκρα γεννούν αντίθετα άκρα και η κοινωνία κινείται σαν εκκρεμές, χωρίς να βρίσκει το μέτρο.
Αυτό όμως δεν είναι ουσιαστική πολιτική σκέψη. Είναι αντίδραση.
Και ίσως εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της εποχής μας: έχουμε χάσει την παιδεία που θα μας επέτρεπε να κρίνουμε πριν αντιδράσουμε.
Ο Ελληνισμός έχει μια μακραίωνη παράδοση σκέψης, διαλόγου, κρίσης και αναζήτησης του μέτρου. Η παιδεία δεν ήταν απλώς η απομνημόνευση γνώσεων. Ήταν η διαμόρφωση ανθρώπου ικανού να σκέπτεται, να διακρίνει, να κρίνει και να αναλαμβάνει την ευθύνη των επιλογών του.
Όταν αυτή η παιδεία υποχωρεί, ο άνθρωπος γίνεται ευκολότερα αντικείμενο χειραγώγησης. Δεν εξετάζει βαθύτερα ένα ζήτημα. Αντιδρά σε αυτό που βλέπει μπροστά του. Δεν αναζητά τη σωστή θέση. Αναζητά το αντίθετο της προηγούμενης θέσης.
Έτσι μια κοινωνία μπορεί να περάσει από την υπερβολική αυστηρότητα στην πλήρη χαλαρότητα, από την ασυδοσία στην υπερβολική καταστολή, από το ένα πολιτικό άκρο στο άλλο, χωρίς ποτέ να έχει πραγματικά αντιμετωπίσει το πρόβλημα.
Στο σχολείο δεν χρειαζόμαστε ούτε αυταρχικούς καθηγητές ούτε φοβισμένους καθηγητές. Χρειαζόμαστε εκπαιδευτικούς με κύρος, γνώση και παιδαγωγική εξουσία, οι οποίοι θα σέβονται τον μαθητή και ταυτόχρονα θα απαιτούν από αυτόν να σέβεται τους κανόνες, τους συμμαθητές του και τον ίδιο τον εκπαιδευτικό.
Δεν χρειαζόμαστε παιδιά που φοβούνται. Χρειαζόμαστε παιδιά που γνωρίζουν τα όριά τους.
Δεν χρειαζόμαστε μια κοινωνία που αντιδρά τυφλά. Χρειαζόμαστε μια κοινωνία που σκέπτεται.
Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο που έχουμε χάσει: όχι την ικανότητα να παίρνουμε θέση, αλλά την ικανότητα να σκεφτόμαστε πριν πάρουμε θέση.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου