Ο έλεγχος των κοινωνιών δεν επιβάλλεται πάντοτε με τη βία, συχνά επιτυγχάνεται πιο αποτελεσματικά μέσω της εκτόνωσης και των θεαμάτων. Μεταφορικά, τα σημερινά, θυμίζουν τα ρωμαϊκά θεάματα στην μετά Μάρκου Αυρήλιου εποχή αλλά που το δράμα γίνεται έξω και όχι μέσα στην αρένα, όπως τότε.
Τα θεάματα λειτουργούν ως βαλβίδα αποσυμπίεσης για τις μάζες, απορροφώντας την ένταση, τη δυσαρέσκεια και την ανάγκη για σύγκρουση. Ανάμεσα σε αυτά, το ποδόσφαιρο κατέχει πιθανότατα την πρώτη θέση. Δεν είναι απλώς ένα άθλημα, είναι ένα συλλογικό βίωμα, μια τελετουργία όπου τα πλήθη φωνάζουν, ταυτίζονται, αντιπαρατίθενται.
Η ένταση που θα μπορούσε να εκδηλωθεί κοινωνικά ή πολιτικά μετατρέπεται σε πάθος για μια ομάδα. Η νίκη και η ήττα αποκτούν δυσανάλογη σημασία, δημιουργώντας μια «σημαντική ασημαντότητα»: κάτι που μοιάζει κρίσιμο, αλλά στην ουσία δεν θα έπρεπε να επηρεάζει την πραγματική δομή της ζωής.
Έτσι, το ποδόσφαιρο και γενικότερα τα θεάματα γίνονται μηχανισμός διαχείρισης της κοινωνικής ενέργειας. Δεν αφαιρούν τα προβλήματα, αλλά μετατοπίζουν την προσοχή. Οι άνθρωποι εκτονώνονται, νιώθουν ότι συμμετέχουν σε κάτι μεγάλο.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ασημαντότητα αποκτά λειτουργική αξία. Δεν είναι τυχαία, είναι μέρος μιας ισορροπίας που διατηρεί τις κοινωνίες σταθερές, ακόμη και όταν κάτω από την επιφάνεια υπάρχει ένταση.
Το μεγάλο δράμα της εποχής μας είναι η εικόνα με τα κασκόλ δίπλα σε λουλούδια, σε τόπους όπου χάθηκαν παιδιά όπου και μας αποκαλύπτει μια βαθιά σύγχυση αξιών.
Το σύμβολο της ομάδας υπερκαλύπτει την ανθρώπινη απώλεια, σαν να ανήκει σε κάτι ανώτερο από την ίδια τη ζωή. Όμως η ομάδα δεν είναι πατρίδα, είναι μια οργανωμένη εμπορική ανώνυμη εταιρία, όχι ταυτότητα ύπαρξης.
Δεν θα το χρεώσουμε μόνο στο ποδόσφαιρο. Ακόμη και στα πολιτικά κόμματα, όπου υποτίθεται ότι συζητούνται σοβαρά και υπεύθυνα ζητήματα για την πατρίδα και την κοινωνία, συχνά, ιδίως σε προεκλογικές περιόδους, η εικόνα θυμίζει κερκίδα ποδοσφαιρικού αγώνα.
Όλο αυτό φανερώνει μια βαθύτερη έλλειψη ταυτότητας και ουσιαστικής επαφής με το κοινωνικό σύνολο. Η συμμετοχή δεν εκφράζεται ως συνείδηση και ευθύνη, αλλά ως ένταξη σε χρωματικές μάζες, όπου η ατομικότητα δεν καλλιεργείται πραγματικά, απλώς χάνεται μέσα στο πλήθος.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου